ઉત્તરાયણ આવે એટલે દાન, દયા અને સેવાભાવની ભાવના ચરમસીમાએ પહોંચે છે. લોકો ગાય, કૂતરા, પક્ષીઓ અને અન્ય પશુઓને ખવડાવીને પુણ્ય કમાવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ ઘણી વખત અજ્ઞાનતામાં કરેલું દાન પશુઓ માટે નુકસાનકારક બની જાય છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે સારા ઇરાદા હોવા છતાં ખોટું ખોરાક આપવાથી પશુઓ બીમાર પડી શકે છે અને કેટલીક સ્થિતિમાં જીવલેણ અસર પણ થઈ શકે છે. તેથી ઉત્તરાયણે પશુઓને શું ન ખવડાવવું તે જાણવું ખૂબ જરૂરી છે.
મીઠાઈ અને ચીકણી વસ્તુઓથી દૂર રહો
ઉત્તરાયણમાં લોકો તલના લાડુ, ચિક્કી, ગોળવાળી મીઠાઈ પશુઓને આપી દે છે. પરંતુ નિષ્ણાતો અનુસાર ગાય અને અન્ય પશુઓનું પાચન તંત્ર માનવ કરતાં અલગ હોય છે. વધુ ખાંડ અને ચીકણાઈથી પશુઓમાં એસિડિટી, પેટમાં ગેસ અને ડાયરીયા થઈ શકે છે. ખાસ કરીને કૂતરાઓ માટે મીઠાઈ ગંભીર નુકસાનકારક બની શકે છે.
પ્લાસ્ટિકમાં લપેટેલું ખોરાક સૌથી મોટો ખતરો
ઘણા લોકો બાકી રહેલું ખોરાક પ્લાસ્ટિકની થેલી સાથે જ પશુઓને આપી દે છે. પશુઓ ઘણીવાર પ્લાસ્ટિક સહિત ખોરાક ગળી જાય છે, જે આંતરડામાં અટવાઈ જાય છે. આ કારણે સર્જરી સુધીની પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ઉત્તરાયણ દરમિયાન પશુઓના મૃત્યુનું એક મોટું કારણ પ્લાસ્ટિક ગળવાનું પણ હોય છે.
બેસન, મેંદા અને તળેલું ખાવું નુકસાનકારક
ફાફડા, જલેબી, પાપડી જેવા તળેલા અને મેંદાવાળા ખોરાક ઉત્તરાયણમાં સામાન્ય છે. પરંતુ આવા ખોરાક પશુઓને ખવડાવવો જોઈએ નહીં. આ વસ્તુઓ પચવામાં ભારે હોય છે અને લિવર તથા પાચન તંત્ર પર ખરાબ અસર કરે છે. ગાય-બળદ માટે આ ખોરાક બિલકુલ યોગ્ય નથી.
કૂતરાઓને હાડકાં અને મસાલેદાર ખોરાક ન આપો
ઘણા લોકો ઉત્તરાયણમાં બચેલા માંસના હાડકાં કૂતરાઓને આપી દે છે. નિષ્ણાતો અનુસાર રાંધેલા હાડકાં તૂટીને ગળામાં ફસાઈ શકે છે અથવા આંતરડાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. મસાલેદાર ખોરાકથી કૂતરાઓમાં ઉલટી, પેટ દુખાવો અને ચામડીની સમસ્યા થઈ શકે છે.
પક્ષીઓને ખોટા દાણા ખવડાવવાની ભૂલ ન કરો
ઉત્તરાયણમાં પક્ષીઓ માટે દાણા નાખવાની પરંપરા છે, પરંતુ મીઠું કે તળેલું અનાજ પક્ષીઓ માટે ઝેર સમાન છે. મીઠું પક્ષીઓના શરીરમાં પાણીનું સંતુલન બગાડી શકે છે. પક્ષીઓ માટે સાદું જ્વાર, બાજરી, ચોખા અથવા ખાસ બર્ડ ફીડ જ યોગ્ય ગણાય છે.
દૂધ અને બ્રેડ પણ દરેક પશુ માટે યોગ્ય નથી
ઘણા લોકો માને છે કે દૂધ અને બ્રેડ સુરક્ષિત છે, પરંતુ કૂતરાઓ અને કેટલાક અન્ય પશુઓ માટે દૂધ પચતું નથી. બ્રેડમાં પોષક તત્વ ઓછા હોય છે અને પેટ ભરાઈ જાય છે, જેના કારણે જરૂરી પોષણ મળતું નથી. નિષ્ણાતો આ વસ્તુઓ ટાળવાની સલાહ આપે છે.
તો ઉત્તરાયણે શું ખવડાવવું યોગ્ય છે
ગાય અને બળદ માટે લીલું ઘાસ, ચારો, ગોળ સાથે મિશ્રિત ચોખા અથવા ચણાનો ભૂકો યોગ્ય છે. કૂતરાઓ માટે સાદું રાંધેલું ભાત, દાળ અથવા ખાસ ડોગ ફૂડ આપી શકાય. પક્ષીઓ માટે સ્વચ્છ દાણા અને પાણી રાખવું સૌથી શ્રેષ્ઠ સેવા ગણાય છે.
સાચું પુણ્ય શું છે
નિષ્ણાતો કહે છે કે પુણ્ય માત્ર ખવડાવવાથી નહીં પરંતુ સમજદારીથી ખવડાવવાથી મળે છે. પશુઓના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચે તેવું દાન કરવું પુણ્ય નહીં પરંતુ પાપ સમાન બની શકે છે. તેથી ઉત્તરાયણમાં ભાવના સાથે જ જાણકારી પણ જરૂરી છે.
Conclusion
ઉત્તરાયણના પવિત્ર દિવસે પશુઓ પ્રત્યે દયા અને સેવા કરવી ખૂબ સારું છે, પરંતુ ખોટું ખોરાક આપવાથી તેમની તબિયત બગડી શકે છે. મીઠાઈ, તળેલું, પ્લાસ્ટિક સાથેનું ખોરાક અને મસાલેદાર વસ્તુઓથી દૂર રહીને યોગ્ય અને સુરક્ષિત ખોરાક આપશો તો સાચું પુણ્ય મળશે. આ ઉત્તરાયણે સેવા સાથે સમજદારી અપનાવીએ, એ જ સૌથી મોટી ભેટ છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી અને નિષ્ણાતોની સલાહ પર આધારિત છે. કોઈ પશુ બીમાર દેખાય તો તાત્કાલિક પશુચિકિત્સકનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.