ઘણા પરિવારો માટે લોન એક જરૂરિયાત છે, ઘર ખરીદવું હોય, વાહન લેવું હોય કે વ્યવસાય શરૂ કરવો હોય. પરંતુ જો લોન લેનારનું અચાનક અવસાન થાય તો સૌથી મોટો સવાલ ઊભો થાય છે કે હવે આ લોન કોણ ચૂકવશે? શું બેંક પરિવારને જવાબદાર ઠેરવી શકે છે? કે પછી લોન આપમેળે બંધ થઈ જાય છે? આ મુદ્દે સાચી માહિતી જાણવી દરેક પરિવાર માટે બહુ જરૂરી છે, કારણ કે અફવાઓ અને અડધી જાણકારીથી ખોટા નિર્ણય લેવાઈ શકે છે.
લોન લેનારના અવસાન બાદ લોન આપમેળે માફ થાય છે કે નહીં
સૌથી પહેલા આ સમજવું જરૂરી છે કે લોન લેનારના અવસાનથી લોન આપમેળે માફ થતી નથી. લોન એક કાનૂની કરાર છે અને તે કરાર લોનની સંપત્તિ અથવા જવાબદારી સાથે જોડાયેલો હોય છે. એટલે કે બેંક લોનની બાકી રકમ વસૂલવાનો અધિકાર ધરાવે છે, પરંતુ તે સીધા પરિવાર પર ભાર મૂકી શકે એવું પણ નથી.
પરિવાર પર લોનની જવાબદારી ક્યારે આવે છે
જો લોન સિંગલ નામે લેવામાં આવી હોય અને તેમાં કોઈ કો-અપ્લિકન્ટ કે ગેરન્ટર ન હોય, તો પરિવારના સભ્યો વ્યક્તિગત રીતે લોન ચૂકવવા માટે ફરજિયાત નથી. બેંક આ સ્થિતિમાં લોન લેનારની સંપત્તિમાંથી બાકી રકમ વસૂલ કરી શકે છે. પરંતુ જો લોનમાં કો-અપ્લિકન્ટ તરીકે પતિ, પત્ની અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિ સામેલ હોય, તો તે વ્યક્તિ પર લોનની સંપૂર્ણ જવાબદારી આવે છે.
ગેરન્ટર હોય તો શું થાય છે
ઘણી લોનમાં ગેરન્ટર રાખવામાં આવે છે. લોન લેનારના અવસાન બાદ બેંક સૌપ્રથમ ગેરન્ટરને સંપર્ક કરે છે. ગેરન્ટર કાનૂની રીતે બાકી લોન ચૂકવવા માટે જવાબદાર બને છે. આથી કોઈના માટે ગેરન્ટર બનતા પહેલા આ જોખમ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
હોમ લોન અને પ્રોપર્ટીનું શું થાય છે
હોમ લોનના કેસમાં બેંક પાસે પ્રોપર્ટી ગીરવે રાખેલી હોય છે. લોન લેનારના અવસાન બાદ જો લોન ચૂકવાતી નથી, તો બેંક તે મિલકત પર કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકે છે. જોકે પરિવાર પાસે વિકલ્પ હોય છે કે તેઓ લોન ચાલુ રાખે અને મિલકત પોતાના નામે ટ્રાન્સફર કરાવે.
લોન ઈન્શ્યોરન્સ પરિવારને કેવી રીતે બચાવે છે
જો લોન લેતી વખતે ક્રેડિટ લાઈફ ઈન્શ્યોરન્સ અથવા લોન ઈન્શ્યોરન્સ લેવામાં આવ્યું હોય, તો લોન લેનારના અવસાન બાદ ઈન્શ્યોરન્સ કંપની બાકી લોન ચૂકવી દે છે. આ સ્થિતિમાં પરિવાર પર કોઈ નાણાકીય ભાર આવતો નથી. આ કારણે મોટી લોન લેતી વખતે લોન ઈન્શ્યોરન્સને અવગણવું ન જોઈએ.
બેંકો શું કરી શકે છે અને શું નહીં
બેંકો લોન વસૂલવા માટે કાયદાની મર્યાદામાં રહીને જ પગલાં લઈ શકે છે. તેઓ પરિવારને ધમકી આપી શકતા નથી કે ગેરકાયદેસર દબાણ બનાવી શકતા નથી. લોન સંબંધિત તમામ કાર્યવાહી Reserve Bank of Indiaની માર્ગદર્શિકા મુજબ થવી જરૂરી છે. જો કોઈ બેંક અયોગ્ય રીતે દબાણ કરે, તો પરિવાર ફરિયાદ કરવાનો અધિકાર ધરાવે છે.
પરિવારે કયા દસ્તાવેજો ચકાસવા જોઈએ
લોન લેનારના અવસાન બાદ પરિવારને લોન એગ્રીમેન્ટ, ગેરન્ટર વિગતો, કો-અપ્લિકન્ટની સ્થિતિ અને કોઈ લોન ઈન્શ્યોરન્સ છે કે નહીં તે તરત ચકાસવું જોઈએ. આ માહિતીથી જ નક્કી થાય છે કે આગળ શું પગલાં લેવાં.
લોન બંધ કરવી કે ચાલુ રાખવી, કયો નિર્ણય યોગ્ય
જો પરિવાર પાસે આવકનો સ્થિર સ્ત્રોત છે અને મિલકત મહત્વની છે, તો લોન ચાલુ રાખવી સમજદારી બની શકે છે. પરંતુ જો લોનનો ભાર અસહ્ય હોય, તો બેંક સાથે સમાધાન, લોન રીસ્ટ્રક્ચરિંગ અથવા મિલકત વેચીને લોન બંધ કરવાની ચર્ચા પણ થઈ શકે છે.
Conclusion
લોન લેનારના અવસાન બાદ પરિવાર પર આપમેળે લોનનો ભાર આવી જાય એવું નથી. જવાબદારી લોનના પ્રકાર, કો-અપ્લિકન્ટ, ગેરન્ટર અને લોન ઈન્શ્યોરન્સ પર આધાર રાખે છે. સાચી માહિતી અને યોગ્ય સલાહથી પરિવાર મોટા નાણાકીય સંકટથી બચી શકે છે. આથી લોન લેતી વખતે જ આ તમામ બાબતોની સમજ રાખવી સૌથી વધુ જરૂરી છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે. લોન સંબંધિત કાનૂની સ્થિતિ લોનના કરાર અને પરિસ્થિતિ મુજબ બદલાઈ શકે છે. ચોક્કસ મામલામાં નાણાકીય અથવા કાનૂની નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય રહેશે.